Dorpsidentiteit: What's in a name?
Sinds vorige week bestaat er een “rode lijst van bedreigde plaatsen in Nederland”. Het gaat bij die lijst niet direct om dreigende herindelingen, maar meer om het verdwijnen van een plaatsnaam. Natuurlijk, herindelingen doen inwoners, met name van kleine dorpen, ook wel pijn. Maar nog pijnlijker is de dreiging dat het plaatsnaambord verdwijnt. Ook al verdwijnt de identiteit van een dorp daarmee niet, de dreiging alleen al maakt een boel emoties los.
De herindeling tussen Gorssel, Warnsveld en Zutphen heeft maar liefst anderhalve eeuw geduurd en is beschreven in het boek ‘…ten strijde…’. Het boek beschrijft de strijd tussen de buurgemeenten om behoud van hun eigen identiteit. Ook het zelfstandige dorpje Elden is uiteindelijk ingelijfd door de gemeente Arnhem. Toen een paar jaar geleden het idee ontstond om ook nog de plaatsnaam in “Arnhem” te veranderen ontvlamde in Elden een felle strijd.
Ik kan me er wel wat bij voorstellen. We ontlenen onze identiteit aan een geboorte- of woonplaats. Dan is het ook fijn om die naam op een bord te lezen als je weer “thuis” komt. Door een steeds verdergaande herindeling van gemeenten dreigen er plaatsnaamborden te verdwijnen, maar nu is er dus op plaatsengids.nl een rode lijst van bedreigde plaatsen.
Identiteit? Meer dan alleen een naam!
Agenda
Inschrijven nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van onze laatste nieuwtjes!
Zoek en vind
Zelf publiceren?
Wat vindt u een goed voorbeeld van ruimtelijke kwaliteit? En waarom spreekt die plek, dat gebouw of die ruimte u zo aan? Vraagt u aandacht voor een special gebeurtenis? Laat het ons weten en neem contact op met de redactie.
reacties
Ik ben het helemaal met u eens en vind het erg leuk dat u dit onderwerp aankaart!
Steden investeren enorm in identiteit (citymarketing) maar bestaande identiteit willen ze gaan weggooien??
Sinds 3,5 jaar woon ik in Elden en sinds 1,5 jaar ben ik bij de dorpsraad van Elden. Elden hoorde vroeger bij de Betuwse gemeente Elst. In 1966 is Elden bij het Veluwse Arnhem gaan horen, de Eldenaren noemen het een annexatie, de gemeente Elst noemt het afpakken en de gemeente Arnhem heeft het over een herindeling. Dit proces is allerminst sympathiek verlopen en nu, 45 jaar later horen Elden en Arnhem nog steeds niet echt bij elkaar.
Het vroegere grondgebied van Elden is ernstig verkleind (jaren 70 bloemkoolwijken geworden) en is nu helemaal ingesloten door doorgaande wegen. De inwoners van Elden strijden al jaren om het dorpse karakter te behouden voor zover het er nog is. De gemeente heeft een paar keer komborden Arnhem opgehangen die binnen enkele uren overgeschilderd werden met Elden erop. Toen de borden verwijderd werden heeft de dorpsvereniging zelf maar komborden met Elden erop geplaatst.
Nu is er begonnen met de bouw van `De tuin van Elden` een nieuwbouwwijk met 246 wooneenheden, Elden heeft ongeveer 700 woningen. Hoe kunnen we het dorpse karakter wat nog over is behouden voor de toekomst en als kwaliteit inzetten voor de gemeente Arnhem?
Naar mijn idee zou de gemeente deze `Dorpse trots` beter mogen koesteren en eigenlijk mag deze Veluwse stad wel trots zijn op HUN Betuws dorp in ONZE stad!
Elden, Meinerswijk en de Praets als `tuin` voor de stad met natuur, ontspanning, horeca en dorpse gezelligheid waar je naar toe gaat als je er zin in hebt en er wilt zijn, ´s avons weer lekker naar huis.
Versterk elkaar i.p.v. tegen elkaar te strijden...
Goed artikel hr. Gerritsen. Ik kan me vinden in de strekking ervan. U geeft de essentie van de intenties van de lijst goed weer. Naast de fysieke bedreigingen gaat het vooral om aandacht voor de eigen identiteit van de kleine kernen in ons land, die vaak - en vaak onbewust, maar daarom niet minder erg - wordt verwaarloosd. Dat zit vaak in (voor de buitenstaander) kleine dingen als plaatsnaamborden, en al dan niet vermelding van een plaatsnaam in atlassen en in adresbestanden. Mensen uit ´de stad´ doen er vaak wat lacherig over, maar het zal je maar gebeuren dat je plaats niet in atlassen staat, geen plaatsnaamborden heeft of niet in adresbestanden voorkomt. Dat pik je als stedeling toch ook niet? Het is ons een raadsel waarom daar bij kleine kernen zo laks mee omgegaan wordt. Ons statement is dat een dorp of buurtschap net als een stad een plaats is, hoe klein ook, en dat die dús in atlassen hoort te staan, en dús plaatsnaamborden hoort te hebben, en dús in adresbestanden bekend hoort te zijn.
Eén misverstandje wil ik nog wel rechtzetten: u stelt dat door een steeds verdergaande herindeling plaatsnaamborden dreigen te verdwijnen. Op zich verdwijnen plaatsen en dus plaatsnaamborden niet door herindelingen. Halle blijft gewoon Halle, alleen voortaan in de gem. Bronckhorst i.p.v. gem. Zelhem etc. Plaatsen en plaatsnaamborden verdwijnen wel door verstedelijking, maar dat is niet per se aan herindelingen gekoppeld.
Ook u mw. Van Houdt geeft goed weer wat de essentie is van één van de categorieën op de lijst, nl. het ´dorp in de stad´: veel dorpen zijn door steden geleidelijk opgeslokt (bedreiging), maar proberen toch zo goed mogelijk het dorpse karakter met alle kwaliteiten van dien te bewaren (kans). Dat zijn toch pareltjes waarop je trots zou moeten zijn als stad. En zeker Elden: een Betuws dorpje in een Veluwse stad, dat is geografisch behoorlijk uniek in ons land!
Gegroet,
Frank van den Hoven (een van de ´aanstichters´ van de Rode Lijst)
Verbaas me wat over de lijst. Er staan dorpen/gemeenschappen op die volgens mij behoorlijk goed floreren en ook niet dreigen opgeslokt te worden.
Michel, Het gaat bij de lijst niet (alleen) om plaatsnamen die misschien verdwijnen door een herindeling, maar óók om plaatsnamen die om een andere reden onder druk staan. Zie de rode lijst op http://www.plaatsengids.nl voor de reden waarom de plaatsnaam "bedreigd" is. En dat is een emotioneel beladen onderwerp. Ik kreeg al een snelle reactie dat "Kring van Dorth" en "Exel" al achterhaald is. De dreiging van een eventueel verdwijnend plaatsnaam(bord) raakt mensen en dat was de strekking van het artikel.
Zo woonde ik in mijn jeugd in Berkum gemeente Zwollerkerspel. Het gemeentehuis stond in Zwolle en de plaats Zwollerkerspel bestaat niet, wel de drie hoofddorpen Berkum, Ittersum en Westenholte en de nodige kleinere dorpjes en buurtschappen. Allemaal opgegaan in Zwolle en verworden tot wijken van de 'grote stad'.
De Rode Lijst gaat primair niet over leefbaarheid, sociale cohesie e.d., om de materie niet nog ingewikkelder te maken dan ze al is. Het gaat primair om de plaats(naam) als zodanig, als topografische entiteit dus (wat vervolgens gevolgen kan hebben voor de inwoners, maar dat is van een andere orde). Wij zijn met ons project al enkele jaren doende om alle plaatsen in ons land te inventariseren en te beschrijven (omdat dat tot heden nergens actueel, eenduidig en betrouwbaar vastligt), en gaandeweg constateren wij, naast een beperkt aantal fysieke bedreigingen (verstedelijking e.d.) (wat slechts 2 van de 6 categorieën op de lijst zijn), bij kleine kernen vooral bedreigingen van de identiteit van de plaats(naam).
* Zoals ca. 200 (van de ca. 2.000) dorpen die bewust of onbewust zijn ´vergeten´ een eigen postadres-plaatsnaam toe te kennen in het in 1978 geintroduceerde huidige postcodesysteem, waardoor hun plaatsnaam niet in adresbestanden voorkomt en men net moet doen of men in een nabijgelegen grotere plaats woont (zoals Exel, dat voor de post zogenaamd ´in´ Laren ligt). Daardoor sterft het gebruik van die plaatsnamen uit en dat vinden wij een bedreiging van de identiteit van de plaatsen in kwestie (en die van hun inwoners).
* Zoals de helft van de ca. 4.000 buurtschappen (dus plaatsjes) in ons land die - overgeleverd aan de autonomie en willekeur van de gemeenten - helemaal geen plaatsnaamborden blijken te hebben. Wederom een ontkenning van de identiteit van de plaatsen in kwestie en hun inwoners. En ook uit toeristisch oogpunt zou het wel zo aantrekkelijk zijn om middels bebording te kunnen zien door welke plaatsjes je komt. Nog een slag lakser vind ik formele woonplaatsen voor postcodeboek en gemeentelijke basisregistratie (BAG) die geen plaatsnaamborden hebben gekregen van hun gemeente, en daarom soms zelf maar iets in elkaar knutselen (zoals Kring van Dorth http://www.plaatsengids.nl/kring-van-dorth ). Maar dat zou toch eigenlijk niet nodig moeten zijn. Wat mij betreft is aan de ´cases´ Exel en Kring van Dorth dus nog niets achterhaald (gezien de hierboven gegeven motivaties).
* Zoals buurtschappen, soms ´zelfs´ met formele blauwe plaatsnaamborden (komborden), die niet eens in de atlassen worden vermeld (zoals Pottum bij IJzendoorn). Wederom een ontkenning van de identiteit van de plaats en haar inwoners.
Postcodes is een complexe, tijdrovende en kostbare materie (en soms onmogelijk, als de postcodes in een bepaalde regio gewoon ´op´ zijn) om achteraf nog iets aan te willen doen. Begrijpelijk dat maar een beperkt aantal gemeenten en dorpen hier later alsnog mee aan de slag is gegaan of nog gaat. Maar een paar plaatsnaambordjes en een atlasvermelding zijn wél makkelijk te realiseren. Naast een stuk bewustwording m.b.t. ´plaatsen´, zijn dat dan ook de meest voor de hand liggende resultaten die hopelijk uit de lijst gaan voortvloeien. Zie verder http://www.plaatsengids.nl/pagina/rode-lijst en vooral de redactionele toelichting in het document.
@Henk, Berkum staat ook op de lijst in de categorie ´dorp in de stad´. Daar staat ook bij dat je daar verder niet veel mee kunt (het is immers een onomkeerbaar proces), behalve alert zijn op inpassing van de cultuurhistorische en cultuurlandschappelijke aspecten. Dat het nu kan hebben je daar ´druk om te maken´, bewijst de case ´s-Heerenbroek http://www.plaatsengids.nl/s-heerenbroek eveneens bij Zwolle, waar men na protesten vanuit het dorp nu sámen optrekt (gemeenten Zwolle en Kampen) om meer dan aanvankelijk het plan was, rekening te houden met het bijzondere landschap van ´s-Heerenbroek in relatie tot de oprukkende nieuwbouw van het Zwolse Stadshagen.
Om bij Zwolle te blijven: Windesheim staat er ook op, omdat overal beschreven staat dat dat een wijk van Zwolle zou zijn. Dat is het niet, het is nog wel degelijk een apart van de stad gelegen dorp en niet ´slechts´ een stadswijk. Welke betiteling in de hand wordt gewerkt doordat Zwolle destijds is ´vergeten´ om Windesheim als plaatsnaam aan te melden voor het postcodesysteem, waardoor het nu voor de postadressen zogenaamd ´in´ Zwolle ligt. En ´men´, begrijpelijk maar niet terecht, denkt dat dat dan ook wel zo zal zijn. Eén blik op de kaart en/of ter plekke en een ieder zal het tegendeel duidelijk zijn. Wat mij betreft zou dat soort ´cases´ alsnog rechtgebreid moeten kunnen worden.
reageren